Wsparcie żywieniowe w niepłodności męskiej

Światowa Organizacja Zdrowia określa niepłodność jako brak ciąży przez okres co najmniej 12 miesięcy u seksualnie aktywnej pary nie stosującej jakiejkolwiek antykoncepcji. Niepłodność dotyczy zarówno kobiet jak i mężczyzn, którzy niestety są często pomijani w jej leczeniu.

Przewiduje się tendencję wzrostową niepłodności. Należy również odróżnić niepłodność od bezpłodności. W przeciwieństwie do bezpłodności, niepłodność jest zazwyczaj odwracalna - i to właśnie wsparcie żywieniowe może korzystnie na nią wpływać. A jak takie żywienie powinno wyglądać u mężczyzn? O tym w dzisiejszym artykule.

Stres oksydacyjny a płodność

Stres oksydacyjny jest jednym z najważniejszych mechanizmów pogarszających jakość nasienia. Powstaje, gdy w organizmie rośnie ilość reaktywnych form tlenu (ROS), a naturalne systemy antyoksydacyjne nie są w stanie ich zneutralizować. Światowa Organizacja Zdrowia podkreśla, że plemniki są szczególnie podatne na działanie ROS ze względu na dużą zawartość wielonienasyconych kwasów tłuszczowych oraz ograniczone możliwości naprawy materiału genetycznego.

Nadmierny stres oksydacyjny może prowadzić do fragmentacji DNA plemników, uszkodzeń błon komórkowych, pogorszenia ich ruchliwości i zwiększenia udziału form nieprawidłowych. Polskie Towarzystwo Andrologiczne zwraca uwagę, że jest to jeden z kluczowych czynników wpływających na obniżoną płodność mężczyzn.

Na poziom stresu oksydacyjnego wpływa wiele elementów stylu życia: nieprawidłowa dieta, otyłość, palenie tytoniu, alkohol, przewlekły stres oraz ekspozycja na zanieczyszczenia środowiska. Z tego względu kładzie się nacisk na zmianę stylu życia, włączenie produktów bogatych w antyoksydanty oraz redukcję czynników ryzyka. To podstawowy krok w poprawie jakości nasienia i wspieraniu leczenia niepłodności męskiej.

Niepłodność męska dieta - Dieta dla poprawy nasienia

Dieta ma duże znaczenie dla jakości nasienia, gospodarki hormonalnej i ogólnego zdrowia prokreacyjnego. Rekomendowane są modele żywienia oparte na pełnoziarnistych produktach zbożowych, warzywach, owocach, wielonienasyconych kwasach tłuszczowych (przede wszystkim kwasach omega-3) i minimalizacji żywności wysokoprzetworzonej.

Pełnowartościowa dieta dostarcza kluczowych składników dla spermatogenezy: białka, wielonienasyconych kwasów tłuszczowych i naturalnych antyoksydantów. Szczególnie ważnymi antyoksydantami w męskiej niepłodności są cynk (pełnoziarniste produkty zbożowe, orzechy nerkowca, pestki dyni), selen (pełnoziarniste produkty zbożowe, jaja, orzechy brazylijskie) oraz witamina C i E.  Z kolei dieta bogata w tłuszcze typu trans, cukry proste i wysokoprzetworzone produkty jest kojarzona z gorszą jakością plemników.

Dieta odpowiadająca za poprawę płodności męskiej powinna też zapewniać odpowiednią kaloryczność i skład makroskładników. Utrzymanie prawidłowej masy ciała i proporcji tkanki tłuszczowej sprzyja równowadze hormonalnej, co przekłada się na lepszą jakość nasienia.

Wsparcie żywieniowe płodność - suplementacja

Choć sama dieta zwykle wystarcza, w pewnych przypadkach suplementacja może być rozważana, zwłaszcza jeśli dieta jest uboga w dane składniki odżywcze. Najczęściej wskazywane składniki to cynk i selen oraz witaminy, jednak należy podkreślić, że suplementy nie zastąpią zdrowej diety.

Do suplementacji należy podchodzić ostrożnie. Przeglądy literatury wskazują, że skuteczność suplementów w poprawie nasienia bywa zmienna i nie wszystkie badania dają jednoznaczne rezultaty. W wielu zaleceniach podkreśla się, że nie ma „uniwersalnej pigułki”, a suplementacja powinna być dopasowana indywidualnie.

Z tego względu najlepszą strategią wydaje się być zdrowa, zbilansowana dieta i styl życia sprzyjający zdrowiu (regularna aktywność fizyczna, unikanie używek, stresu, wysypianie się). Suplementacja powinna być traktowana jako uzupełnienie i stosowana po wcześniejszej konsultacji z lekarzem lub dietetykiem.

Składniki wspierające płodność mężczyzn

Mężczyźni powinni zwrócić uwagę przede wszystkim na antyoksydanty. Zalecane składniki to:

• Cynk (kluczowy składnik w spermatogeneze, antyoksydant): pełnoziarniste produkty zbożowe, orzechy nerkowca, pestki dyni
• Selen (niedobór może prowadzić do zmniejszonej spermatogenezy): pełnoziarniste produkty zbożowe, jaja, orzechy brazylijskie
• Witamina C (antyoksydant): papryka, czarna porzeczka, natka pietruszki
• Witamina E (antyoksydant): oleje roślinne (np. olej słonecznikowy), orzechy, nasiona
• Witamina A, beta-karoten (antyoksydant): dynia, marchew, morele
• Kwasy omega-3 (poprawiają jakość nasienia, antyoksydanty): tłuste ryby morskie

Są one kluczowe dla prawidłowego dojrzewania plemników oraz ochrony ich DNA. Ponadto, spożycie witamin o działaniu antyoksydacyjnym wiązało się z większą liczbą plemników. Korzystne jest wysokie spożycie warzyw i owoców, które są ich dobrym źródłem.

Żywienie a poziom testosteronu

Testosteron jest kluczowym hormonem dla męskiej płodności, a dieta wpływa na jego produkcję. Jednocześnie to co i ile jemy oraz nasza masa ciała i skład ciała mają duży wpływ na poziom testosteronu. Podkreśla się, że otyłość i nadmiar tkanki tłuszczowej, zwłaszcza trzewnej, sprzyjają obniżeniu poziomu tego hormonu.

W mechanizmie tego zjawiska kryje się działanie enzymu aromatazy - w tkance tłuszczowej dochodzi do konwersji testosteronu w estradiol. Im więcej tkanki tłuszczowej, tym większa aktywność aromatazy, a więc mniejsza ilość aktywnego testosteronu we krwi. To prowadzi do zaburzeń hormonalnych, zmniejszonej liczby i ruchliwości plemników oraz do zmniejszonego libido.

Pamiętajmy natomiast, że zarówno nadwaga jak i niedowaga nie służy męskiej płodności. Ważne jest zadbanie o prawidłową kaloryczność diety, dopasowaną do potrzeb organizmu.

Styl życia a płodność

Styl życia jest równie ważny jak dieta. Palenie papierosów, alkohol, brak snu i przewlekły stres obniżają płodność męską poprzez zaburzenia hormonalne i stres oksydacyjny.

Warto również poruszyć kwestie bielizny. Powinno się wybierać luźne bokserki i robić przerwy od laptopa na kolanach. Produkcja plemników zachodzi w niskich temperaturach - to właśnie dlatego jądra znajdują się poza jamą brzuszną, w mosznie. Regularne przegrzewanie może prowadzić do pogorszenia jakości plemników.

Kolejnym ważnym aspektem są zanieczyszczenia. Badania wykazały niekorzystny wpływ kadmu (z dymu papierosowego), arsenu (z zanieczyszczonej wody) i rtęci ( z zanieczyszczonych ryb) na męską płodność. Szkodliwe substancje mogą przedostawać się do organizmu poprzez jedzenie, powietrze lub bezpośredni kontakt. Dodatkowo, niektóre wykonywane zawody zwiększają tę ekspozycję. 

FAQ - Najczęściej zadawane pytania

Co poprawia płodność u mężczyzn?

Przede wszystkim jest to zdrowa, zbilansowana dieta, bogata w pełnoziarniste produkty zbożowe oraz warzywa i owoce. Powinna ona dostarczać odpowiednią ilość białka, kwasów omega-3 oraz antyoksydantów. Najkorzystniejszy wydaje się model diety śródziemnomorskiej. Dodatkowo, ważna jest eliminacja używek (alkoholu i papierosów). Podstawą powinna być również kontrola masy ciała.

Jakie produkty wspierają płodność męską?

Tymi produktami będą przede wszystkim pełnoziarniste produkty zbożowe i warzywa, które są źródłem witamin o działaniu antyoksydacyjnym. Korzystne są również oleje roślinne, orzechy i nasiona. Warto zamienić masło na zdrowszą oliwę z oliwek. Źródłem białka powinno być chude mięso i nabiał oraz nasiona roślin strączkowych. Nie zapominajmy również o spożywaniu tłustych ryb, takich jak łosoś.

Jakie suplementy są polecane przy niepłodności?

Korzystna może być suplementacja selenu, cynku, witamin antyoksydacyjnych i koenzymu Q10. Natomiast nie ma aktualnie uniwersalnej rekomendacji dla tej grupy. Suplementacja powinna być wprowadzana ostrożnie i pod kontrolą specjalisty. Jest to jedynie część uzupełniająca w uzasadnionych przypadkach.

Czy dieta może poprawić jakość nasienie?

Jak najbardziej! Dieta oparta na zasadach diety śródziemnomorskiej poprawia jakość nasienia, a dieta bogata w tłuszcze typu trans, cukry proste i wysoko przetworzone produkty ją pogarsza. Razem z dietą powinno się zadbać również o zdrowy styl życia, który obejmuje regularną aktywność fizyczną, redukcję stresu i wysypianie się.

Zadbaj o swoje zdrowie z MediUSG

Jeśli chcesz zadbać o swoje zdrowie i wesprzeć swój proces leczenia niepłodności, nie zwlekaj! Zasięgnij porady dietetyka w Centrum Medycznym MediUSG w Warszawie. Nasze doświadczenie pomoże Ci w ustaleniu przyczyn problemu i wdroży odpowiedni program diety.