Dlaczego dzieci częściej chorują zimą?

W okresie jesienno-zimowym obserwuje się znaczący wzrost częstości zachorowań u dzieci. Większość zakażeń to łagodne, samoograniczające się infekcje dróg oddechowych - przeziębienia. Najbardziej narażeni na zakażenia są najmłodsi pacjenci, szczególnie dzieci uczęszczające do żłobków i przedszkoli. Szacuje się, że zdrowe, prawidłowo rozwijające się dziecko choruje 8-10x/rok, ze znacznym zmniejszeniem częstości infekcji w okresie letnim. Wielu rodziców zadaje sobie pytanie: dlaczego dzieci tak często chorują zimą i czy można jakoś temu zapobiec?

Niedobór witaminy D

Zwiększona podatność na infekcje w okresie jesienno-zimowym wynika z nakładania się wielu czynników. Jednym z kluczowych czynników ryzyka infekcji jest obserwowany w okresie małego nasłonecznienia obniżony poziom witaminy D [2]. Niedobór witaminy D może istotnie osłabiać odporność dzieci i zwiększać ich podatność na infekcje. Dzieci z niższym osoczowym stężeniem 25(OH)D są bardziej narażone nie tylko na epizody zakażeń, ale także na nawracające infekcje dróg oddechowych. Badania pokazują, że osoczowe stężenie witaminy D w populacji jest niewystarczające, ponieważ suplementacja witaminy D jest nieregularna lub prowadzona z zastosowaniem zbyt niskich dawek witaminy D [3]. Witamina D jest jednym z najważniejszych czynników regulujących funkcję układu immunologicznego - jest zaangażowana w liczne szlaki odpowiedzi przeciwdrobnoustrojowej, których właściwe działanie warunkuje częstość występowania zakażeń. Ocenia się, że prawidłowo prowadzona suplementacja witaminy D u dzieci w okresie zimowym zmniejsza liczbę epizodów infekcji w ciągu roku oraz redukuje liczbę dni gorączki w przebiegu chorób przebiegających z podwyższoną temperaturą ciała [4]. 

Zmiany temperatur

Zimą, w sytuacji przedłużonej ekspozycji na niskie temperatury, może dochodzić do upośledzenia lokalnych mechanizmów obronnych błony śluzowej nosa [5]. U dzieci jama nosa i gardziel stanowią system pierwszej linii obrony przeciwdrobnoustrojowej - jej aktywacja warunkuje pobudzenie pozostałych mechanizmów obrony przeciwdrobnoustrojowej. Upośledzone działanie lokalnych mechanizmów immunologicznych sprzyja przyleganiu wirusów do błony śluzowej i ich namnażaniu się, a co za tym idzie rozwijaniu się objawów infekcji dróg oddechowych [6]. Dodatkowo, zimne i suche powietrze w pomieszczeniach ogrzewanych, może podrażniać błony śluzowe dróg oddechowych, które stają się mniej skuteczne w eliminowaniu patogenów.

Przebywanie w zamkniętych pomieszczeniach

Zimą dzieci częściej przebywają grupowo w pomieszczeniach zamkniętych, co zwiększa ich bliski kontakt i sprzyja przenoszeniu wirusów z jednego pacjenta na drugiego. Większa podatność na zakażenia w populacji pediatrycznej wynika z ciągłego doskonalenia i kształtowania układu immunologicznego w odpowiedzi na ekspozycję na nowe, dotąd nieznane patogeny. Układ immunologiczny dziecka „uczy się” jak reagować na zakażenia, dlatego każdy kolejny epizod infekcji przebiega inaczej, często objawy ponownego kontaktu z tym samym patogenem są łagodniejsze od poprzedniego, ale mnogość drobnoustrojów w środowisku powoduje, że spodziewanych epizodów infekcji jest wiele.

Aktywność wirusów

Wirusy powodujące najczęstsze zakażenia u dzieci – wirusy grypy, paragrypy, adenowirusy, koronawirusy i wirus RSV, wykazują silną aktywność sezonową — największą w okresie jesienno-zimowym [7]. Dodatkowo specyficzne cechy wirusów np. zmienność antygenowa – umiejętność modyfikacji wirusa i coraz lepszego unikania odpowiedzi układu odpornościowego człowieka, wzmacnia cykliczne występowanie epidemicznych zachorowań w okresie zimowym.

Jak zapobiegać chorobom?

Najlepszą metodą profilaktyki chorób u dzieci są szczepienia ochronne. W Polsce dostępne są bezpłatne, refundowane szczepienia profilaktyczne przeciwko wielu chorobom, w tym przeciwko grypie będącej przyczyną licznych zachorowań dzieci w okresie jesienno-zimowym [8]. Warunkiem pełnej ochrony pacjenta jest jak najwcześniejsze, optymalnie w sierpniu lub wrześniu w danym roku kalendarzowym, podanie zalecanych dawek preparatu, jeszcze przed szczytem występowania wirusa grypy w środowisku. Podobnie skuteczne jest szczepienie p-COVID oraz p-RSV. Niestety na chwilę obecną w Polsce szczepienie p-RSV jest dostępne wyłącznie dla kobiet w ciąży i osób w podeszłym wieku. Trwają prace nad wprowadzeniem szczepionki dla dzieci, które mogłyby odnieść dużą korzyść z jej zastosowania.

Suplementacja witaminy D także wydaje się być obiecującą interwencją profilaktyczną wzmacniającą odporność dziecka. Wyniki badań klinicznych wskazują, że suplementacja witaminy D w okresie jesienno- zimowym może istotnie zmniejszać częstość i nasilenie infekcji dróg oddechowych [9].

Nie należy zapominać o prostych, ale bardzo skutecznych metodach ograniczania ryzyka zakażenia: unikaniu przebywania w zbiorowiskach ludzkich, unikaniu kontaktu z osobami z objawami aktywnej infekcji, dokładnym myciu rąk, zachowaniu prawidłowej, zrównoważonej diety bogatej w owoce i warzywa, a przy ograniczonej ich dostępności wykorzystaniu produktów mrożonych i przetworzonych np. w formie kiszonek oraz wygospodarowaniu czasu na aktywność fizyczną i sen.

Zadbaj o swoje zdrowie z MediUSG

Jeśli martwisz się swoją dietą i słabą odpornością, nie zwlekaj! Zasięgnij porady specjalisty w Centrum Medycznym MediUSG w Warszawie. Nasze doświadczenie pomoże Ci w ustaleniu przyczyn problemu.

Piśmiennictwo:

1. Medycyna Praktyczna – materiały dostępne on-line.
2. Walker VP, Modlin RL. The vitamin D connection to pediatric infections and immune function. Pediatr Res. 2009 May;65(5 Pt 2):106R-113R. doi: 10.1203/PDR.0b013e31819dba91. PMID: 19190532; PMCID: PMC2925470.
3. Płudowski P, Kos-Kudła B, Walczak M, Fal A, Zozulińska-Ziółkiewicz D, Sieroszewski P, Peregud-Pogorzelski J, Lauterbach R, Targowski T, Lewiński A, Spaczyński R, Wielgoś M, Pinkas J, Jackowska T, Helwich E, Mazur A, Ruchała M, Zygmunt A, Szalecki M, Bossowski A, Czech-Kowalska J, Wójcik M, Pyrżak B, Żmijewski MA, Abramowicz P, Konstantynowicz J, Marcinowska-Suchowierska E, Bleizgys A, Karras SN, Grant WB, Carlberg C, Pilz S, Holick MF, Misiorowski W. Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland. Nutrients. 2023 Jan 30;15(3):695. doi: 10.3390/nu15030695. PMID: 36771403; PMCID: PMC9920487.
4. Clerico JW, Thams L, Stounbjerg NG, Hauger H, Damsgaard CT, Mølgaard C. Effects of vitamin D supplementation on acute respiratory tract infections in 6-8-year-old children: a randomized clinical trial. Eur J Nutr. 2025 May 1;64(4):170. doi: 10.1007/s00394-025-03674-1. PMID: 40310565.
5. Puls Medycyny - materiały dostępne on-line „Dlaczego infekcje częściej atakują nas jesienią i zimą? Wirusolog tłumaczy”.
6. Simon A.K., Hollander G.A., McMichael A.: Evolution of the immune system in humans from infancy to old age. Proc. Biol. Sci., 2015; 282 (1821): 20 143 085.
7. Mazurek H, Mazurek-Durlak Z. Zakażenia układu oddechowego. Zagadnienia ogólne i czynniki przyczynowe. W: Mazurek H (red.). Zakażenia układu oddechowego u dzieci. Warszawa: Medical Tribune, 2015:9-62
8. Program Szczepień Ochronnych w Polsce w roku 2025 – materiały dostępne on-line.
9. Yakoob MY, Salam RA, Khan FR, Bhutta ZA. Vitamin D supplementation for preventing infections in children under five years of age. Cochrane Database of Systematic Reviews 2016, Issue 11. Art. No.: CD008824. DOI: 10.1002/14651858.CD008824.pub2.