Egzema a AZS: Czym się różnią? Porównanie objawów, diagnostyki i leczenia.

Dla wielu pacjentów terminy egzema i AZS są używane zamiennie. Choć obie dermatozy przewlekłe wiążą się z chorobami zapalnymi skóry i dokuczliwym świądem, ich prawidłowe rozróżnienie jest kluczowe dla postawienia trafnej diagnozy i wdrożenia skutecznego leczenia. Czy egzema i AZS to to samo? Odpowiedź brzmi: nie.

Egzema to szerszy termin, często określany jako „wyprysk”, obejmujący wiele stanów zapalnych skóry, natomiast AZS jest jedną, specyficzną i przewlekłą formą egzemy.

W tym artykule wyjaśniamy, jak odróżnić egzemę od AZS i jakie są najskuteczniejsze metody terapeutyczne:

• Egzema jako termin parasolowy vs. AZS jako konkretna choroba.
• Kluczowa rola defektu genetycznego (filagryny) w AZS.
• Typowa lokalizacja zmian u dzieci i dorosłych.
• Strategie leczenia egzemy i AZS.

Zrozumienie podstaw: Egzema jako pojęcie parasolowe

Czym jest egzema skóry?

Egzema (wyprysk) to ogólna nazwa dla przewlekłej lub ostrej reakcji zapalnej skóry, która charakteryzuje się zaczerwienieniem, obrzękiem, pęcherzykami, sączeniem, a następnie łuszczeniem i lichenifikacją (pogrubieniem) skóry. Jest to jedna z najczęściej diagnozowanych dermatoz przewlekłych. Egzema nie jest jedną chorobą, lecz wzorcem odpowiedzi zapalnej skóry na różne czynniki wewnętrzne i zewnętrzne.

Egzema jako termin parasolowy: Oznacza to, że pod tą jedną, ogólną nazwą kryje się wiele różnych, konkretnych chorób skóry (np. AZS, wyprysk kontaktowy, wyprysk pieniążkowaty), które wykazują ten sam zestaw objawów (wzór zapalny).

Kluczowe w egzemie jest to, że jest to stan zapalny niezakaźny, któremu towarzyszy silny świąd skóry, prowadzący do drapania i wtórnych uszkodzeń (tzw. cykl świąd-drapanie-stan zapalny). Prawidłowa diagnostyka chorób skóry musi określić typ egzemy, aby leczenie egzemy skóry było celowane.

Najczęstsze typy egzemy (kontaktowa, wyprysk pieniążkowaty)

Oprócz atopowego zapalenia skóry, do najczęstszych typów egzemy należą:

• Kontaktowa Egzema Alergiczna: Wynik opóźnionej reakcji nadwrażliwości na kontakt z alergenem (np. nikiel, lateks).
• Kontaktowa Egzema Niealergiczna (Irrytacyjna): Spowodowana bezpośrednim uszkodzeniem skóry przez substancje drażniące (np. detergenty).
• Egzema Pieniążkowata (Wyprysk Pieniążkowaty): Charakteryzuje się owalnymi lub okrągłymi, swędzącymi blaszkami, najczęściej na kończynach.
• Egzema Łojotokowa: Lokalizująca się w okolicach z dużą aktywnością gruczołów łojowych.

Każdy z tych typów ma inną etiologię i wymaga nieco innej strategii leczenia egzemy skóry.

Atopowe zapalenie skóry (AZS): Specyficzna choroba przewlekła

Czym jest atopowe zapalenie skóry?

AZS to przewlekła, nawrotowa choroba zapalna skóry, która jest genetycznie uwarunkowana i zazwyczaj pojawia się już we wczesnym dzieciństwie. Jest to jeden z elementów tzw. triady atopowej, w skład której wchodzi również astma oskrzelowa i alergiczny nieżyt nosa.

W przeciwieństwie do egzemy kontaktowej, gdzie czynnik wywołujący jest zazwyczaj jeden i zewnętrzny, AZS jest wynikiem złożonej interakcji między genetyką, dysfunkcją bariery skórnej, układem odpornościowym (nadmierną reakcją na nieszkodliwe bodźce środowiskowe) oraz czynnikami środowiskowymi.

Rola filagryny i uszkodzonej bariery skórnej w AZS

AZS jest chorobą immunologiczną, w której kluczową rolę odgrywa nieprawidłowa odpowiedź typu 2 (Th2), prowadząca do podwyższonego poziomu przeciwciał IgE i uwalniania cytokin prozapalnych. To powoduje przewlekły stan zapalny i charakterystyczne zmiany skórne alergiczne.

Jednym z najważniejszych odkryć w patogenezie AZS jest defekt w genie kodującym filagrynę. Filagryna to białko niezbędne do prawidłowego funkcjonowania bariery naskórkowej. U pacjentów z AZS, a zwłaszcza z ciężką postacią, często stwierdza się mutacje tego genu. Uszkodzona bariera skórna (brak „cementu” między komórkami) prowadzi do:

• Zwiększonej utraty wody (suchość skóry).
• Łatwiejszej penetracji alergenów i drobnoustrojów.

Warto wiedzieć: Defekt białka filagryny to podstawowa przyczyna genetyczna AZS. Jej brak sprawia, że skóra jest "nieszczelna" - alergeny łatwo wnikają, a woda ucieka.

Ten defekt bariery jest podstawową różnicą, która sprawia, że atopowe zapalenie skóry jest osobną, genetycznie uwarunkowaną jednostką.

Egzema kontaktowa a AZS - kluczowe różnice

Czy egzema i AZS to to samo?

Nie. Egzema to szeroka kategoria, w której mieści się AZS. Można to ująć w następujący sposób:

• Każde AZS jest egzemą (wypryskiem), ponieważ powoduje charakterystyczne zmiany skórne alergiczne o typie zapalnym.
• Nie każda egzema jest AZS, ponieważ wyprysk może być wynikiem alergii kontaktowej, podrażnienia czy czynników łojotokowych.

Rozróżnienie jest kluczowe, gdyż leczenie celowane na alergię kontaktową (eliminacja alergenu) będzie nieskuteczne w przypadku genetycznie uwarunkowanego AZS, które wymaga stałego dbania o barierę naskórkową (emolienty).

Wiek początku i lokalizacja zmian skórnych

Lokalizacja zmian skórnych alergicznych jest jednym z najważniejszych wskaźników różnicujących.

• Egzema Kontaktowa: Występuje tam, gdzie był kontakt z czynnikiem wywołującym.
• AZS: Ma typową dla wieku lokalizację: u niemowląt to często policzki i owłosiona skóra głowy; u dzieci starszych i dorosłych dominują zgięcia kolanowe i łokciowe.

Objawy egzemy i AZS u dzieci (LT5)

Choć wspólną cechą jest świąd skóry, atopowe zapalenie skóry ma bardzo charakterystyczną ewolucję zmian:

• Faza niemowlęca: Ostre, sączące się zmiany skórne alergiczne na twarzy i powierzchniach wyprostnych.
• Faza dziecięca: Zmiany przechodzą w postać przewlekłą, suchą, z lichenifikacją, typowo w zgięciach.

Te unikalne objawy egzemy i AZS u dzieci wymagają specjalistycznej diagnostyki i podejścia.

Diagnostyka chorób zapalnych skóry: Droga do prawidłowej terapii

Diagnostyka chorób skóry

Prawidłowa diagnostyka chorób skóry wymaga konsultacji dermatologa i często alergologa. Tylko specjalista jest w stanie ustalić, czy pacjent ma do czynienia z egzemą w ogólnym sensie, czy ze specyficznym atopowym zapaleniem skóry.

Rola wywiadu lekarskiego i badania fizykalnego

Podstawą jest szczegółowy wywiad dotyczący:

• Wieku początku objawów.
• Lokalizacji i wyglądu zmian skórnych alergicznych.
• Występowania atopii w rodzinie (astma, katar sienny, AZS).

Lekarz oceni zmiany na skórze, szukając typowych dla AZS objawów, takich jak suchość skóry, charakterystyczna lokalizacja i widoczna lichenifikacja.

Testy alergiczne i dodatkowe badania

• Testy płatkowe (Patch Test): Niezbędne do diagnozowania egzemy kontaktowej. Pozwalają zidentyfikować konkretny alergen kontaktowy.
• Testy z krwi (IgE całkowite i swoiste): Podwyższone IgE często towarzyszy AZS, ale jest pomocniczym, a nie diagnostycznym kryterium.

Leczenie egzemy i AZS: Strategie wyciszenia dermatoz przewlekłych

Leczenie egzemy skóry

W przypadku egzemy kontaktowej (alergicznej lub niealergicznej) kluczowym elementem leczenia egzemy skóry jest eliminacja czynnika wywołującego.

• Alergiczna: Unikanie kontaktu z zidentyfikowanym alergenem.
• Irrytacyjna: Ochrona skóry i unikanie drażniących substancji.

Stosuje się również miejscowe kortykosteroidy lub inhibitory kalcyneuryny w celu opanowania ostrego stanu zapalnego.

Jakie są metody leczenia AZS?

Leczenie atopowego zapalenia skóry: Filar pielęgnacji i emolienty

Podstawą i filarem leczenia atopowego zapalenia skóry jest codzienna, systematyczna pielęgnacja, której celem jest odbudowa uszkodzonej bariery naskórkowej. Stosuje się emolienty, czyli specjalistyczne preparaty natłuszczające i nawilżające, które należy aplikować kilkukrotnie w ciągu dnia.

Odbuduj barierę skóry. Zarezerwuj wizytę u dermatologa MediUSG.

Farmakoterapia miejscowa i systemowa

W leczeniu zaostrzeń stosuje się:

• Miejscowe kortykosteroidy: Szybko opanowują stan zapalny i świąd.
• Miejscowe inhibitory kalcyneuryny: Stosowane zwłaszcza na delikatne obszary (twarz, powieki).
• Leczenie systemowe: W ciężkich przypadkach stosuje się leki immunosupresyjne (np. cyklosporyna), nowoczesne terapie biologiczne (np. dupilumab) oraz inhibitory JAK, celujące w konkretne mediatory stanu zapalnego.

Rola diety i stylu życia w AZS

Choć AZS ma tło genetyczne, czynniki zewnętrzne i wewnętrzne mają duży wpływ na zaostrzenia.

• Dieta: U niemowląt eliminacja zidentyfikowanych alergenów pokarmowych (np. białka mleka krowiego) może pomóc. U dorosłych kluczowa jest obserwacja reakcji i potencjalna suplementacja (np. probiotyki).
• Stres: Stres jest silnym czynnikiem wyzwalającym. Zarządzanie stresem i odpowiednia higiena snu są integralną częścią leczenia.

Podsumowanie i zaproszenie do konsultacji

Egzema to ogólny termin na zapalenie skóry. AZS jest jedną, specyficzną, genetycznie uwarunkowaną i przewlekłą formą egzemy. Kluczowe dla AZS jest uszkodzenie bariery naskórkowej (filagryna) oraz atopowe tło. Kluczowe dla egzemy kontaktowej jest identyfikowalny czynnik zewnętrzny.

Pamiętaj, że samodzielne diagnozowanie zmian skórnych alergicznych jest trudne i ryzykowne. Tylko doświadczony dermatolog, bazując na szczegółowym wywiadem i diagnostyce chorób skóry, może postawić trafną diagnozę i ustalić najskuteczniejszy plan leczenia egzemy skóry lub leczenia atopowego zapalenia skóry.

Precyzyjna diagnoza to skuteczna terapia. Centrum Medyczne MediUSG - Zadzwoń i umów się na testy płatkowe w MediUSG.